- Agent
-
Bir dil modelini bir hedefe yönlendiren ve ona araçlar (tool) veren sistem. Sıradan bir sohbet botundan farkı, tek yanıtla durmayıp "düşün → araç çağır → sonucu gözlemle → tekrarla" döngüsüyle (agent loop) çok adımlı işleri kendi kararıyla yürütmesidir. Gerçek eylem yapabildiği için yetkisinin en baştan sınırlanması güvenliğin merkezindedir.
- Artifact
-
Build artifact. Bir pipeline'ın build aşamasında üretilen ve sonraki aşamalara aktarılan değişmez çıktı — container image, paket ya da binary. Aynı artifact tüm ortamlarda (staging, production) yeniden derlenmeden ilerletilir (promotion); "her ortamda aynı şeyi çalıştırma" güvencesinin temelidir.
- Canonical
-
Aynı içeriğe birden çok URL'den (parametreli, www'li, slash'lı sürümler) ulaşıldığında, arama motoruna asıl sürümü bildiren
<link rel="canonical"> işareti. Sıralama sinyallerinin tek adreste toplanmasını sağlar ve kopya içerik kafa karışıklığını önler. 301 yönlendirmeden farkı, her iki URL'nin de yaşamaya devam etmesidir.
- CDN
-
Content Delivery Network. Statik varlıkları (görsel, JS, CSS) kullanıcıya en yakın PoP üzerinden sunarak gecikmeyi azaltır; origin sunucudan trafiği uzaklaştırarak ölçek ve dayanıklılık kazandırır.
- Chunking
-
RAG hazırlığında bir belgeyi aranabilir parçalara (chunk) bölme işlemi. Her chunk ayrı embedding'lenip vektör veritabanına yazılır. Chunk boyutu bir dengedir: çok büyük parça alakasız metin taşıyıp aramayı bulanıklaştırır, çok küçük parça bağlamı koparır. Aralarında hafif overlap bırakmak bağlamın kaybolmasını azaltır.
- CI / CD
-
Continuous Integration entegrasyon ve test otomasyonunu, Continuous Delivery onaylı sürümlerin üretime hazır hale gelmesini, Continuous Deployment ise her başarılı build'in otomatik üretime gitmesini ifade eder. CD'nin "delivery" mi "deployment" mı olduğunu netleştirin.
- Cold Start
-
Serverless bir fonksiyon uzun süre çağrılmadığında, sağlayıcının yeni bir çalışma ortamını sıfırdan kurması (runtime başlatma, kod yükleme) ilk çağrıya eklenen gecikmedir. Ortam zaten ayaktaysa fonksiyon anında çalışır (warm start). Cold start, scale-to-zero'nun kaçınılmaz takasıdır; hafif runtime ya da provisioned concurrency ile azaltılır.
- Core Web Vitals
-
Google'ın kullanıcı deneyimi sinyalleri: LCP (en büyük içerik boyaması, ≤ 2.5 sn), INP (etkileşim sonrası bir sonraki boyama, ≤ 200 ms) ve CLS (görsel kararlılık, ≤ 0.1). Saha verisi (CrUX) sıralamayı etkiler.
- DMARC
-
Domain-based Message Authentication, Reporting and Conformance. SPF veya DKIM hizalaması başarısız olduğunda alıcıya politikayı (none / quarantine / reject) söyler ve raporlama URI'leriyle sahteciliği görünür kılar.
_dmarc TXT kaydı olarak yayınlanır.
- DNSSEC
-
DNS yanıtlarına imza ekleyerek cache zehirlenmesi ve sahte cevaplara karşı koruyan zincirleme imzalama protokolü. Tescilciye DS kaydı bildirimi gerektirir; yanlış yapılandırılmış DS, alan adının erişilemez olmasına yol açar.
- Embedding
-
Bir metin, görsel ya da başka verinin anlamını temsil eden yüksek boyutlu sayı vektörü. Anlamca yakın şeyler bu uzayda birbirine yakın konumlanır; böylece benzerlik ölçülebilir hale gelir (cosine similarity). Semantik aramanın, öneri sistemlerinin ve RAG'in temel yapı taşıdır.
- EPP Kodu
-
Authorization (Auth) kodu da denir. Tescilciler arası alan adı transferinde sahipliği ispatlamak için kullanılır. gTLD'lerde transfer süreci ICANN politikası gereği 5–7 gün içinde tamamlanır.
- GraphQL
-
Tek bir endpoint üzerinden çalışan, yanıtın şeklini istemcinin belirlediği API sorgu dili. İstemci hangi alanları istediğini yazar, sunucu yalnızca onları döner; böylece over-fetching ve under-fetching ortadan kalkar. Sunulan her tip ve alan önceden bir schema'da tanımlıdır (hem sözleşme hem dokümantasyon). Esnekliğin bedeli, sorgu maliyetini (query complexity) ve N+1 çağrılarını sunucuda sınırlama sorumluluğudur.
- Hallucination
-
Bir LLM'in gerçekte doğru olmayan bir bilgiyi akıcı ve emin bir dille üretmesi. Model doğruluğu değil olasılığı optimize ettiği için, elinde kaynak olmadığında makul görünen bir devam uydurabilir — var olmayan bir API, yanlış bir tarih ya da sahte bir alıntı gibi. Çıktıyı güvenilir bağlama dayamak (RAG) ve doğrulamak riski azaltır.
- IaC
-
Infrastructure as Code. Sunucu, ağ ve servis yapılandırmasının versiyon kontrolündeki kodla tanımlanması. Terraform / OpenTofu / Pulumi gibi araçlar drift tespiti, peer review ve geri alma kolaylığı sağlar.
- Idempotency
-
İdempotentlik. Bir işlemi bir kez ya da defalarca çalıştırmanın aynı sonucu vermesi. Asenkron mesajlaşmada at-least-once teslimat aynı mesajı tekrar gönderebildiği için, tüketicinin idempotent olması (ör. mesaj kimliğini saklayıp tekrarı atlaması) veri bozulmasını önler; API'lerde retry güvenliğinin de temelidir.
- KVM
-
Kernel-based Virtual Machine. Linux çekirdeğine entegre, donanım destekli (Intel VT-x / AMD-V) tam sanallaştırma katmanı. Konteynerden farklı olarak çekirdek izolasyonu sunar; cloud hosting paketlerinin temelini oluşturur.
- MCP
-
Model Context Protocol. Araçları ve veri kaynaklarını bir dil modeline standart bir arayüzle tanıtan protokol. Her ajanı her araca ayrı ayrı bağlamak yerine, bir aracı bir kez "MCP sunucusu" olarak yayınlarsınız ve protokolü konuşan her ajan onu kullanabilir. Bir MCP sunucusuna güvenmek, ona veri ve eylem yetkisi vermek demektir.
- Pipeline
-
CI/CD pipeline. Kaynak kodun otomatik olarak build edilip test edilip dağıtıldığı, aşamalardan (stage) oluşan iş akışı. Bir commit'i tetikleyici (trigger) olarak alır; her aşama bir öncekinin çıktısını devralır ve herhangi biri başarısız olduğunda (fail fast) zincir durur.
- Pub/Sub
-
Publish/Subscribe. Bir mesajın bir topic'e yayınlanıp tüm abonelere kopyalandığı mesajlaşma deseni; göndereni alanlardan ayırır (decoupling). Point-to-point queue'dan farkı, aynı olayın tek bir tüketici yerine birçok bağımsız aboneyi tetiklemesidir.
- RAG
-
Retrieval-Augmented Generation. Bir soruya yanıt üretmeden önce ilgili belgeleri bir arama katmanından (çoğunlukla embedding tabanlı) çekip modelin prompt'una ekleme deseni. Bilgi modelin ağırlıklarında değil, denetlediğiniz kaynakta durur; güncellemesi kolaydır, kaynak gösterebilir ve hallucination'ı azaltır. Fine-tuning'e göre daha hafif bir uyarlama yoludur.
- RRSIG
-
DNSSEC'te bir DNS kayıt kümesinin (A, MX, TXT…) dijital imzasını taşıyan kayıt türü. İmzalanan veriyi, kullanılan anahtarı ve bir geçerlilik penceresi içerir; süresi dolan imza yenilenmezse, kayıt geçerli olsa bile doğrulayan resolver yanıtı reddeder. Doğrulama için gereken açık anahtar ise
DNSKEY kaydında yayınlanır.
- Scale-to-zero
-
Serverless ölçeklemenin ayırt edici özelliği: hiç trafik gelmediğinde çalışan örnek sayısının sıfıra inmesi ve maliyetin durması. Talep arttıkça örnekler otomatik çoğalır, talep bittiğinde sıfıra döner. Düzensiz ve düşük trafikte büyük tasarruf sağlar; karşılığında ilk çağrıda cold start riskini getirir.
- SERP
-
Search Engine Results Page. Bir arama sorgusuna karşılık gelen sonuç sayfası; organik sonuçların yanı sıra reklamlar, zengin sonuçlar (rich results), öne çıkan snippet ve "insanlar şunu da soruyor" gibi öğeleri içerir. Yapısal veri ve güçlü
title, SERP'te kapladığınız alanı ve tıklama oranını (CTR) belirler.
- Snapshot
-
Anlık disk görüntüsü. Yedek (backup) değildir: aynı depolama altyapısında durur, donanım kaybında birlikte gider. Strateji olarak snapshot + bağımsız bölgede saklanan yedeğin bir arada kullanılması önerilir.
- SLO & SLI
-
SLI ölçtüğünüz şeydir (ör. başarılı isteklerin oranı), SLO ise hedefiniz (ör. %99.9). İkisi arasındaki fark hata bütçenizdir; bu bütçe tükenmeden risk alabilir, tükendiğinde dağıtımı yavaşlatırsınız.
- Token
-
Bir LLM'in metni işlerken kullandığı en küçük birim — bir kelimenin parçası, tamamı ya da bir noktalama olabilir. Model harf veya kelimeyle değil token'la çalışır; hem context window sınırı hem de faturalandırma token cinsindendir. İngilizcede bir token ortalama dört karaktere denk gelir, eklemeli dillerde kelime başına token sayısı daha yüksektir.
- Tool Use
-
Function calling da denir. Bir dil modelinin, kendisine şemayla tanıtılan bir aracı (arama, API, kod çalıştırma) hangi parametrelerle çağıracağına karar verip yapılandırılmış bir niyet üretmesi. Aracı gerçekten çalıştıran ve sonucu modele geri veren, modelin kendisi değil sizin kodunuzdur; bu ayrım kontrolün ve güvenliğin nerede olduğunu belirler.
- Vektör Veritabanı
-
Embedding'leri (anlamı temsil eden vektörler) saklayan ve bir sorguya anlamca en yakın kayıtları hızla bulan veritabanı. Milyonlarca vektörde hızlı arama için ANN index (çoğunlukla HNSW) kullanır. Ayrı bir ürün olabileceği gibi, Postgres'e eklenen pgvector gibi bir uzantı da olabilir; RAG ve semantik aramanın altyapısıdır.