Katman · 01
Donanım
Bare metal
Veri merkezindeki fiziksel sunucu; CPU soketleri, RAM modülleri, NVMe disk dizileri ve yedekli ağ kartları. Bulutu mümkün kılan, ama doğrudan görmediğiniz katman.
Hipervizörden NVMe disk profillerine, snapshot stratejilerinden RTO/RPO planlamasına kadar — bulut altyapısının her durağını yan yana, sade bir dille tanıyacağız.
Bulutta gördüğünüz "sunucu", aslında üç farklı katmanın el sıkışmasıyla ortaya çıkar. Bu katmanları ayırt etmek, performans veya güvenlik tartışmasında doğru soruyu doğru yere sormanızı sağlar.
Veri merkezindeki fiziksel sunucu; CPU soketleri, RAM modülleri, NVMe disk dizileri ve yedekli ağ kartları. Bulutu mümkün kılan, ama doğrudan görmediğiniz katman.
Linux çekirdeğinin bir parçası olan, donanım destekli (Intel VT-x / AMD-V) sanallaştırma motoru. Tek bir fiziksel makineden birbirinden izole birden çok sanal makine üretir.
Sizin yönettiğiniz, kendine özgü çekirdeği ve dosya sistemi olan sunucu. Aynı donanımdaki diğer misafirleri görmez, görmemelidir; izolasyon hipervizörün işidir.
"Cloud KVM" oluştur düğmesine bastığınız anla SSH'e bağlandığınız an arasında pek çok küçük adım vardır. Yan tarafta, panelden gelen tipik bir provision logu — adımları yan yana koyduk.
→ provision Cloud KVM 4 vCPU / 8 GB RAM / 80 GB NVMe
→ image ubuntu-24.04-server-cloudimg-amd64
→ network enp0s3 → 10.10.4.42 (DHCP) · public 203.0.113.42
→ cloud-init user-data okundu: hostname, ssh keys, paketler
→ packages nginx, certbot, fail2ban, ufw kuruldu
→ firewall 22, 80, 443 açık · diğerleri kapalı
← ready sshd dinliyor · 47 saniyede ayağa kalktı10.x.y.z) bir adres alır; dışarı açılması gerekiyorsa NAT ile genel bir IP'ye eşlenir ya da doğrudan public IP atanır. Güvenlik duvarı (security group) kuralları bu noktada uygulanır.Bir veritabanı yavaşlıyorsa cevap çoğunlukla "daha çok CPU" değil, "daha hızlı disk" olur. Disk profillerini ayırt etmek için iki ölçü vardır: IOPS (saniyede I/O işlemi) ve throughput (saniyedeki bayt). Her ikisi birden yüksek olmaz; iş yükünüzün hangisini istediğini bilmek gerekir.
Bir başka ayrım: ephemeral diskler hipervizörün yerel diskinde durur, VM'le birlikte yaşar — yeniden başlatınca silinir. Persistent diskler ise ağ üzerinden bağlanır; VM ölürse bile veri yerinde kalır. Veritabanları, kullanıcı dosyaları ve durum tutan her şey persistent diskte yaşamalıdır.
"Yedek aldık" cümlesinin arkasında üç farklı teknik durabilir. Hangisi olduğu, bir gün veriyi kurtarmaya çalıştığınızda anlamını bulur — o yüzden ayrımı önceden netleştirmek gerekir. Yedekleme stratejisinin tamamı (3-2-1, doğrulama) için Yedekleme & Felaket Kurtarma.
Diskin belirli bir andaki durumunun, depolama altyapısı seviyesinde alınmış görüntüsü. Saniyeler içinde alınır, saniyeler içinde geri dönülür. Aynı altyapıda durduğu için bir yedek değildir.
Verinin başka bir bölgeye kopyalanmış, çoğunlukla şifrelenmiş ve sürümlenmiş hâli. Donanım kaybında, ransomware'de ve yanlışlıkla silmede asıl kurtarıcı budur. Saatler-günler ölçeğinde kurtarma süresi.
Verinin başka bir lokasyona sürekli, neredeyse anlık kopyalanması. Senkron veya asenkron olabilir. Replika, hatalı silmeyi de kopyalar — bu yüzden replikasyon backup'ın yerine değil, yanına gelir.
Trafik arttığında iki yol vardır: aynı sunucuyu büyütmek ya da yan yana yenisini eklemek. Her ikisi de meşru, her ikisinin de bedeli farklıdır.
Aynı VM'ye daha fazla CPU, RAM, IOPS ekleyerek büyütmek. Kod değişikliği gerektirmez; tek bir tavanı vardır (tek bir fiziksel makine sınırı).
Birden çok kopyayı paralel çalıştırıp önlerine yük dengeleyici (load balancer) koymak. Pratik tavan yok denecek kadar uzaktır; kayıp toleranslıdır.
istek ──▶ load balancer
│
┌──────────┼──────────┐
▼ ▼ ▼
app · 01 app · 02 app · 03
│ │ │
└──────────┼──────────┘
▼
veritabanı (primary + replica)Felaket kurtarma planı, "yedek alıyoruz" cümlesinin bir adım ötesidir. İki net hedef konuşmak için iki kısaltmaya ihtiyacımız var.
Kabul edilebilir kesinti süresi. "Sistem çöktükten kaç dakika/saat sonra tekrar ayağa kalkmış olmalı?" sorusunun cevabı.
Düşük RTO → daha pahalı altyapı (sıcak yedek, çoklu lokasyon). Yüksek RTO → düşük maliyet, daha uzun kesinti.
Kabul edilebilir veri kaybı miktarı. "Olay anında en fazla kaç dakikalık veri kaybı bizi kabul edilebilir bulur?" sorusunun cevabı.
Düşük RPO → senkron replikasyon ya da sık snapshot. Yüksek RPO → günlük yedekle yetinmek mümkün.
RTO ve RPO hedeflerinize göre dört tipik seviyeden birinde dururuz. Her seviyenin altyapı maliyeti, bir öncekine göre kabaca 3-5 katına çıkar.
Sadece yedek var; felaket anında VM kuruluyor, yedek yükleniyor, DNS yönlendiriliyor. Maliyeti en düşük yaklaşım, kritik sistemler için zayıf.
Yedek altyapı kapalı bekler; snapshot ya da asenkron replika güncel tutulur. Olay anında açılır, trafik yönlendirilir.
Kritik veritabanı sürekli replike edilir, uygulama katmanı ölçeklenmeye hazır şekilde minimumda durur. Olay anında uygulama yatay ölçeklenir.
İki bölge eşzamanlı trafik alır; biri çökerse yük dengeleyici diğerine kayar. En pahalı, en hızlı kurtarma.
Snapshot aynı altyapıdaki anlık görüntüdür; geri dönüş hızlıdır ama altyapı kaybında birlikte gider. Backup bağımsız bir lokasyona alınmış kopyadır. Strateji: ikisini birlikte tutmak — günlük snapshot + haftalık off-site backup.
Region coğrafi olarak ayrı bir veri merkezi grubudur (örn. eu-west). Availability Zone aynı region içinde fiziksel olarak izole, ama düşük gecikmeyle bağlı bir tesis. Çoklu-AZ erişilebilirliği artırır; çoklu-region felaket dayanıklılığı.
IOPS saniyedeki I/O işlem sayısı (küçük rastgele okuma/yazma için kritik — veritabanı). Throughput saniyedeki bayt (büyük sıralı okuma/yazma için kritik — yedek, video). Disk seçerken iş yükünüze hangisinin yakın olduğunu belirleyin.
Dikey: aynı VM'yi büyütmek (kod değişmez, tavan var). Yatay: yan yana kopya eklemek (kod stateless olmalı, tavan pratikte yok). Pek çok sistem önce dikey büyür, sonra yataya geçer.
VM kendi çekirdeğini taşır; izolasyon güçlü, açılış birkaç saniye. Konteyner ana çekirdeği paylaşır; çok hafif, çok hızlı. Çoğunlukla beraber çalışırlar — konteynerler VM'lerin içinde yaşar.
Konuyu tanımlayan resmi belgeler ve referans yayınlar.
İhtiyacınıza uygun KVM profili, depolama tercihi ve yedekleme stratejisini birlikte tasarlayalım — sade ve şeffaf bir yol haritasıyla.